Yapay Zeka Modelleri Emekli Oluyor: 23 Ekim’e Dikkat

Kısa cevap: kullandığın yapay zeka modeli kalıcı değil, kiralık. OpenAI 23 Ekim 2026’da on bir model kimliğini birden kapatıyor; listede GPT-4 Turbo, GPT-3.5 ve o1 var. 11 Aralık’ta sıra GPT-5 ailesine geliyor. Geçen yaz herkesin konuştuğu model, on altı ayı doldurmadan rafa kalkacak. İşinin bir parçasını bu modellerden birine bağladıysan yapman gereken şey teknik değil, düzenle ilgili: model adını kodun her yerine dağıtma, tek bir yerde tut, değiştirdiğin gün de aynı on örneği yeniden çalıştırıp çıktıyı karşılaştır.

Bunu yazma sebebim temmuzda başıma gelen küçük bir olay.

Ajans tarafında Google reklam verisini her sabah kendiliğinden çeken bir sistem kurdum. Bir gün panele baktım, rakamlar boştu. Sebep karmaşık değildi; kullandığım arayüz sürümü emekli ediliyordu, sürüm numarasını elle yükselttim ve veri yerine geri geldi. Sonra merak edip aynı numarayı bütün klasörde arattım. Dört ayrı dosyada yazılıymış. İkisini düzelttim; kalan ikisi hala arşiv klasöründe eski numarayla duruyor, çünkü o sabah onları aramak aklıma bile gelmemişti. Asıl sorun sürümün değişmesi değildi. Benim onu dört yere yazmış olmamdı.

Şimdi aynı hikaye çok daha büyük ölçekte, doğrudan modellerin kendisinde yaşanıyor.

23 Ekim’de tam olarak ne kapanıyor?

OpenAI’ın geliştirici sayfasındaki emeklilik takvimi herkese açık ve bir hayli kalabalık. En yakın tarih 24 Eylül; o gün Sora 2 ile video arayüzü kapanıyor, dört gün sonra da eski GPT-3.5 sürümleri gidiyor. 23 Ekim’deki dalga ise geniş; gpt-4-turbo, gpt-4-0613, gpt-3.5-turbo-0125, gpt-4.1-nano, gpt-4o’nun ilk sürümü, gpt-image-1, o1, o1-pro, o3-mini ve o4-mini aynı gün kapanıyor. Bunların üstüne ince ayar yapılmış türevler de listede. Tarihler nisanda duyurulmuştu, kimseye sürpriz yapılmıyor. Ardından 1 Aralık’ta görsel modelleri, 11 Aralık’ta gpt-5, gpt-5-mini, gpt-5-nano, gpt-5-pro ve o3 gidiyor.

Son cümle üstünde durmak lazım. GPT-5 ağustos 2025’te çıkmıştı, aralık 2026’da kapanıyor; yani daha geçen yaz “yeni model” diye konuştuğumuz şey bile şimdiden takvimde yerini almış durumda.

Bir modelin kapanması “yavaşlar” ya da “eskir” demek değil. O tarihten sonra o kimliğe gönderdiğin istek hata döner. Kendi verinle ince ayar yaptıysan, o ince ayarlı sürüm de altındaki modelle beraber gider. Yani emeği sen verdin ama takvimi sen belirlemiyorsun.

Şirketler neden bu kadar hızlı kapatıyor?

Çünkü bir modeli ayakta tutmanın gerçek bir maliyeti var ve bu maliyet model sayısıyla birlikte doğrusal büyüyor. Anthropic bunu açıkça yazdı: aynı anda sunulan model sayısı arttıkça hizmeti sürdürmenin maliyeti ve karmaşıklığı da aynı oranda artıyor.

Kullanım tarafı da sağlayıcının işine geliyor. OpenAI, GPT-4o’yu ChatGPT’den kaldırırken kullanımın büyük bölümünün yeni modele kaydığını, günlük kullanıcıların yalnızca binde birinin hala 4o’yu seçtiğini açıkladı. Kağıt üstünde gayet makul bir gerekçe. Ama milyonlarca kişilik bir üründe binde bir az insan değil ve içlerinden bir kısmı işini o modelin üstüne kurmuş durumda.

Rakamlar da bunu doğruluyor. Bulut güvenlik şirketi Orca’nın 2026 yapay zeka güvenliği raporunda, yapay zeka kullanan bulut ortamlarının yüzde 37,6’sında hala GPT-4o duruyor; yeni sürümlerin hepsinden fazla. Şirketler modelleri emekli ettiği hızda piyasa yeni modele geçmiyor. Aradaki bu boşluğun faturası da sağlayıcıya değil, kullanana çıkıyor.

Peki söz verilmemiş miydi?

Bir bakıma verilmişti. OpenAI’da ChatGPT’nin başındaki Nick Turley, 14 Ağustos 2025’te The Verge’ün Decoder programında Alex Heath’e şunu söyledi: “Sözüm şu: 4o’yu bir gün emekli edersek, bunun ne zaman ve nasıl olacağı konusunda insanları önceden uyarmak isteriz.” Altı ay sonra, 13 Şubat 2026’da 4o ChatGPT’den kaldırıldı.

Söz tutuldu aslında. Çünkü verilen söz “kalacak” değildi, “önceden haber vereceğiz”di ve bir işletme için bu ikisi arasındaki fark koca bir planlama takvimi demek. Sana kalan şey modelin kendisi değil, taşınma süresi.

O süreler de yazılı. OpenAI genel kullanıma açık modellerde en az altı ay, özel varyantlarda üç ay, önizleme modellerinde iki hafta kadar süre veriyor. Anthropic en az altmış gün diyor ve modelleri sırayla “eski”, “emekliliği duyurulmuş”, “emekli” diye işaretliyor. Buna göre plan yapabilirsin. Sağlayıcının vazgeçmeyeceğini varsayarak plan yapamazsın.

Anthropic’in farklı yaptığı şey

Dario Amodei’nin yönettiği Anthropic, kasım 2025’te ilgi çekici bir taahhüt yayınladı: yayınladığı bütün modellerin ağırlıklarını, en azından şirket var olduğu sürece saklayacak. Model servisten kalksa bile dosyası silinmiyor. Üstüne bir şey daha söylediler: bir model emekli edilirken onunla özel bir oturumda konuşulacak, kendi geliştirilmesi ve kullanımı hakkında söyledikleri kayda geçirilecek.

Kulağa tuhaf geldiğinin farkındayım. Ama yazıda kalmadı. Claude Opus 3, 5 Ocak 2026’da emekli edildi ve şubatta o görüşmenin çıktısı yayınlandı. Model, kendi geliştirilmesinden çıkan derslerin gelecekteki sistemleri daha faydalı kılmasını umduğunu söylemiş. Anthropic da onu tamamen ortadan kaldırmamış; ücretli abonelere açık bırakmış, isteyen geliştiriciye arayüzden vermeye devam ediyor.

Benim için bu duygusal bir mesele değil. Bir sağlayıcının emekli ettiği modele ne yaptığı, sana ne kadar süre ve ne kadar geri dönüş alanı bıraktığının göstergesi. Fiyat listesine bakarken buna da bakmak gerekiyor.

Küçük işletme bugün ne yapmalı?

Bir: model adını tek bir yerde tut. Benim temmuzdaki hatam buydu. Model ya da sürüm adı kodun içine dağılmışsa, değişim günü seni dosya dosya dolaştırır ve bir tanesini mutlaka atlarsın. Tek bir ayar satırı olsun, gerisi oradan okusun.

İki: on örneklik bir sınav dosyan olsun. İşine ait on gerçek girdi, bir de senin doğru bulduğun on çıktı. Model değiştiğinde önce bunu çalıştır, farkı gözünle gör. Bu olmadan yeni modelin daha iyi mi kötü mü olduğunu tahmin ediyorsun demektir. Zincirleme işlerde güvenilirliğin nasıl düştüğünü daha önce yazmıştım; ölçmediğin şey bir süre sonra sessizce bozuluyor.

Üç: takvimi kendin takip et. OpenAI, Anthropic ve Google emeklilik tarihlerini kendi geliştirici sayfalarında yayınlıyor. Ayda bir açıp bakmak on dakika sürüyor. Duyuru mailinin doğru kişiye ulaşmasını beklemek ise kumar; o mail çoğu zaman yıllar önce hesabı açan kişiye gidiyor.

Dört: ince ayar yapacaksan tarihine bak. Kendi verinle eğittiğin sürüm, altındaki model kapandığı gün kapanıyor. Emekliliği yaklaşan bir modelin üstüne emek yığmak, kirası bitmek üzere olan dükkana tadilat yapmaya benziyor.

Beş: girdilerini kendi tarafında tut. Talimatların, örnek dosyaların, kural setin sende dursun; model değiştiğinde taşıman gereken şey zaten bunlar. Hepsi sağlayıcının panelinde duruyorsa taşınma bir günlük iş olmaktan çıkar.

Şunu net söyleyeyim: bu yazı “bağlanmayın, kullanmayın” demiyor. İşimin büyük kısmını bu araçların üstünde yürütüyorum ve geri dönmeyi düşünmüyorum. Ama hangi modeli seçtiğin kadar onu nasıl bağladığın da önemli. Model geçici. Kalıcı olan, senin işi nasıl tarif ettiğin ve doğrusunu neyle ölçtüğün. Bu ikisi elindeyse model değişimi yarım günlük bir iş olur. Değilse bir sabah panele bakıp benimki gibi boş rakamlarla karşılaşırsın, üstelik o gün sebebini bulmak da bu kadar kolay olmaz.